Maciej Feliks Cyprian Odrowąż Szukiewicz

(1870-1943)

Poeta, prozaik, dramaturg, krytyk teatralny, tłumacz, historyk sztuki, kustosz Muzeum Narodowego i Domu Jana Matejki w Krakowie.

Urodził się 13 maja 1870 roku w Sztokholmie, jako najmłodszy z trojga dzieci Oktawiana Feliksa i Bronisławy (z domu Malinowska), herbu Odrowąż. Poślubił Zofię Antoninę Wąsowicz (ur. 7 kwietnia 1868 w Gręboszowie, zm. 16 września 1947). Zmarli bezdzietnie w Krakowie, pochowani w grobowcu rodziny Szukiewiczów na Cmentarzu Rakowickim.

Szukiewicz, jak sam wspomina (w W sprawie nauczania języka macierzystego i jego gramatyki, Kraków 1933), wyrósł w domu pełnym tradycji. Jego rodzony dziadek – Cyprian Szukiewicz (zm. 6 listopada 1844), zamieszkały w Warszawie, był chrzestnym ojcem Cypriana Kamila Norwida (1821-1883), służył w Armii Narodowej za Stanisława Augusta, potem w Legionach Napoleońskich. Tradycja rodzinna głosi, że poetycki talent Maciej Szukiewicz odziedziczył po dziadku. Natomiast oboje rodzice Macieja uczestniczyli w powstaniu styczniowym w 1863 roku. Ojciec, Oktawian Feliks Odrowąż Szukiewicz (1840-1914), był wychowankiem konstantynowskiej szkoły wojskowej w Petersburgu, następnie podporucznikiem artylerii rosyjskiej w Dęblinie. Na wiadomość o wybuchu powstania udał się w Augustowskie, gdzie pierwsze miesiące spędził w oddziale Józefa Ramotowskiego („Wawra”), a następnie uformował szósty oddział powstańczy, którego został dowódcą. Po klęsce powstania styczniowego wraz z żoną Bronisławą i córką Antoniną wyemigrował do Szwecji (za panowania Karola XV Bernadotte (1826-1872)). Rodzina zamieszkała w Sztokholmie. Tam w 1867 roku przyszedł na świat Wojciech, a w 1870 roku Maciej Feliks Cyprian.

W 1872 roku rodzina Szukiewiczów powróciła do kraju. Najpierw zamieszkali w Zakopanem (gdzie została pochowana matka – Bronisława, zm. 5 stycznia 1900), a następnie w Krakowie, gdzie Maciej spędził resztę swojego życia.

W 1883 roku rozpoczął naukę w nowodworskim Gimnazjum św. Anny, prowadzonym przez Leona Kulczyńskiego. W 1890 roku uzyskał świadectwo dojrzałości oraz zadebiutował poetycko na łamach „Przyszłości”. Jesienią Maciej i Wojciech wyjechali do Pragi, gdzie przez trzy lata Maciej studiował chemię technologiczną w niemieckiej szkole technicznej. Tam też zapoznał się z literaturą czeską.

Po powrocie z Pragi podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, na kierunku historia sztuki. W tym okresie związał się z cyganerią, która kładła podwaliny pod nadchodzącą Młodą Polskę. Był czas, lata 1895, 1896, kiedy to on, w następstwie po Tadeuszu Micińskim, skupiał na sobie nadzieje krakowskiej młodzieży uniwersyteckiej – w nim widziano wodza artystycznego „Filozofii”. Jemu też na ogólnoakademiskim wiecu powierzono w imieniu młodzieży przemówić publicznie na odsłonięciu pomnika Mickiewicza na Rynku krakowskim.

Wiosną 1896 roku Maciej Szukiewicz rozpoczął korespondencję ze Stanisławem Przybyszewskim (listy przekazał Bibliotece Jagiellońskiej 29 listopada 1927 roku). Przetłumaczył dramat Das grosse Glück Przybyszewskiego na język polski – Dla szczęścia. Po zakończeniu niefortunnej znajomości z Przybyszewskim Szukiewicz zajął się tworzeniem własnej literatury i studiami historii sztuki. W latach 1893-1894 pod pseudonimem Cyprian pisywał artykuły dla „Tygodnia”, następnie dla „Dziennika Krakowskiego” (1896-1897) i dla studenckiego czasopisma „Młodość” (1898-1900). Jego artykuły pojawiały się w „Czasie”, „Bluszczu”, „Gazecie Lwowskiej”, „Głosie Rzeszowskim”, „Kronice Rodzinnej”, „Krytyce”, a od 1897 roku w „Życiu”.

W 1899 roku, na krótko przed ukończeniem studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim, Szukiewicz podjął pracę w Muzeum Narodowym w Krakowie, a od 1900 roku w Domu Jana Matejki.

U progu XX stulecia jego sytuacja się ustabilizowała – razem z żoną Zofią Antoniną zamieszkał w kamienicy przy ul. Floriańskiej. W 1901 roku opublikował tomik Poezji, w których znalazł się wybór młodzieńczych wierszy oraz jednoaktówka Śnieg. Okładkę zaprojektował Jacek Malczewski. W 1902 roku ukazała się drukiem (50 egz.) czteroaktowa baśń Arf i jednoaktówka Dwa światy, następnie w 1903 roku chłopski dramat Na wymowie oraz w 1904 roku historyczna tragedia Glejt. W roku 1897 napisał aż siedem dramatów. Jego dramaty były wystawiane w Krakowie, we Lwowie, w Poznaniu, Wilnie, Gdańsku, Petersburgu, Warszawie, Nowym Sączu, Katowicach, Sosnowcu,  Kaliszu, Bydgoszczy, Toruniu i Grudziądzu. W 1902 roku wydał dwutomową powieść Juliusza Zeyera Jan Maria Plojhar, a w 1929 roku poemat Svatopluka Čecha Pieśni niewolnika (Písně otroka).

W latach 1911-1918 wykładał historię sztuki na Wyższych Kursach Naukowych dla Kobiet im. Baranieckiego, a następnie historię teatru i stylów dla słuchaczy Dwuletniego Kursu Dramatycznego. W latach 1907-1909 kilkakrotnie jeździł z odczytami po terenach Zagłębia i Śląska Cieszyńskiego. W listopadzie i grudniu 1908 roku wygłosił cykl prelekcji w Wilnie i Mińsku, jak również w Pradze, Petersburgu, Kijowie i Żytomierzu.

W latach 1909-1910 nadsyłał korespondencję do „Kuriera Litewskiego” (red. naczelny Wojciech Baranowski). Od sezonu 1926/1927 zaczął współpracować z „Głosem Narodowym”, gdzie publikował recenzje Z teatru im. Słowackiego, Teatr popularny, felietony Na marginesie referatu teatralnego. W latach 1928-1929 nadsyłał artykuły dla „Teatru” (m.in. o Tadeuszu Pawlikowskim, dyr. Teatru im. J. Słowackiego).

Maciej Szukiewicz również korespondował z Wandalinem Szukiewiczem (1857-1919), stryjecznym bratem, znanym archeologiem mieszkającym na Litwie, który w latach 1911-1914 wielokrotnie podtrzymywał na duchu kuzyna.

Ukoronowaniem kilkudziesięcioletniego okresu twórczości poetyckiej Macieja Szukiewicza były Rymy i rytmy (1936). Tytuł nawiązuje do dzieła Giosuè Carducciego Rime e ritmi (1898). W Rymach i rytmach znajduje się wiersz (s. 55) Pamięci Orląt Lwowa inaczej: Pamięci Jurka Bitschana. Szukiewicz był jednym z pierwszych, który podał poetycką wersję ostatnich godzin chłopca, który poległ na cmentarzu Łyczakowskim 21 listopada 1918 roku.

Część dorobku pisarskiego powstawała z myślą o młodszym pokoleniu odbiorców. I tak Szukiewicz napisał dramatyczną trylogię Na swojską nutę, osnutą na motywach utworów Aleksandra Fredry, Władysława Syrokomli i Adama Mickiewicza. Następnie baśń sceniczną Noc św. Mikołaja i powieść Niezwykłe przygody dwóch malców (1930).

Szukiewicz był także i wydawcą. Opublikował Listy Matejki do żony Teodory Matejkowej z lat 1863-1881 oraz Pamiętnik Wojciecha K. Stattlera. Studia malarskie w Krakowie i Rzymie przed 100 laty.

Na kilka miesięcy przed śmiercią artysta złożył w Bibliotece Jagiellońskiej zbiór spisywanych w 1943 roku Wspomnień, które uzupełniają humorystyczne Fraszki i Bibeloty (dołączone do spuścizny pisarza przez jego rodzinę). Wspomnienia zostały dopiero po raz pierwszy wydane w 2007 roku, opracowane przez prof. Tadeusza Linknera.

Zmarł 28 września 1943 roku w Krakowie. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim.