ks. Jan Ambroży Wadowski

(1839-1907)

Urodził się 26 sierpnia 1839 r. w położonym na północ od Lublina miasteczku Kamionka. Rodzice Tomasz i Marianna z domu Drozdowska (Drozd) byli właścicielami dużego gospodarstwa rolnego, a ponadto ojciec piastował urząd miejscowego burmistrza. Dzięki stosunkowej zamożności włościańskiego domu i zrozumieniu rodziców dla sprawy odpowiedniego wykształcenia dzieci, Jan Wadowski, podobnie jak reszta jego rodzeństwa, mógł pobierać nauki szkolne. Przez 2 lata uczęszczał do miejscowej szkoły elementarnej, po czym przez dłuższy czas kształcił się prywatnie. W wieku 16 lat, idąc za głosem odkrytego powołania, wstąpił do lubelskiego klasztoru dominikanów. Po odbyciu nowicjatu, w 1857 r. złożył uroczyste śluby zakonne, przyjmując zarazem imię Ambroży. W klasztornym studium kontynuował edukację w zakresie filozofii i teologii. W 1860 r. został wysłany do Akademii Duchowej w Warszawie w celu odbycia pełnych studiów teologicznych. W 1862 r. przyjął święcenia kapłańskie z rąk biskupa lubelskiego Wincentego á Paulo Pieńkowskiego, przerywając na rok swój udział w toku uczelnianych zajęć. Wskutek przeprowadzonej przez zaborców w 1864 r. represyjnej akcji kasaty klasztorów w Królestwie Polskim, finalizacja nauki na poziomie uniwersyteckim stanęła pod znakiem zapytania. Niemniej jednak za pozwoleniem władz, wydanym wszystkim zakonnikom znajdującym się w podobnej sytuacji, dokończył studia, wieńcząc je stopniem kandydata świętej teologii, a następnie przez kilkanaście miesięcy przebywał w klasztorze w Gidlach, przeznaczonym dla zakonników ze skasowanych placówek warszawskich. W tym czasie starał się o przyjęcie w poczet lubelskiego duchowieństwa diecezjalnego. Na skutek działań administratora diecezji lubelskiej ks. Kazimierza Sosnowskiego w 1866 r. uzyskał dekret sekularyzacyjny, jednakże sprzeciw władz zaborczych uniemożliwił mu inkardynację do rodzinnej diecezji. Miejscem pełnienia posługi kapłańskiej stała się od 1867 r. diecezja kujawsko-kaliska. Ks. Wadowski podjął pracę w charakterze wikariusza katedralnego we Włocławku, a jednocześnie w latach 1868-1870 pełnił obowiązki wykładowcy historii Kościoła w tamtejszym seminarium duchownym. W wyniku starań o zmianę formalnej przynależności, przy wsparciu nowego administratora diecezji lubelskiej biskupa Walentego Baranowskiego, uzyskał zgodę na opuszczenie diecezji kujawsko-kaliskiej i w 1871 r. został inkardynowany do diecezji lubelskiej. Pośród powierzonych mu obowiązków znajdowały się zarówno funkcje duszpasterskie, jak też administracyjne oraz dydaktyczno-naukowe. Pierwszym miejscem pracy ks. Wadowskiego stała się lubelska katedra, gdzie w latach 1871-1872 pełnił posługę wikariusza, następnie w okresie 1872-1883 był sekretarzem lubelskiego konsystorza generalnego, a w latach 1883-1884 – jego regensem, w 1883 r. został również mianowany notariuszem sądu biskupiego I i II instancji. W tym czasie zaznaczyło się także jego zaangażowanie w prace Rady Gospodarczej Lubelskiego Towarzystwa Dobroczynności. Od 1872 aż do 1884 r. ks. Wadowski prowadził wykłady z zakresu historii Kościoła w lubelskim seminarium duchowym. W 1879 r. otrzymał godność kanonika kapituły kolegiaty zamojskiej, a po 28 latach, tzn. na kilka miesięcy przed śmiercią, został jej prałatem scholastykiem. W 1876 r. ks. Wadowski objął stanowisko administratora parafii Bystrzyca, jednakże ze względu na obciążenie rozlicznymi zajęciami posługę ściśle duszpasterską pozostawił wikariuszowi parafii. Zwolniony na własną prośbę ze wszystkich obowiązków ogólnodiecezjalnych oddał się od 1884 r. intensywniejszej pracy na rzecz parafian bystrzyckich. Jeszcze w 1881 r. zbudował nową plebanię, a w 1888 powiększył miejscowy kościół, co wymagało niezwykłych zabiegów, zważywszy na brak pozwolenia ze strony władz zaborczych. Jego staraniem w 1892 r. powstał nowy cmentarz. Oprócz troski o materialną stronę funkcjonowania parafii ks. Wadowski dał się poznać jako gorliwy duszpasterz. Szczególnie ceniona była jego posługa kaznodziejska. Po niemal dwóch dekadach spędzonych wśród wiernych w Bystrzycy, w 1895 r. został administratorem parafii w Abramowicach. Tu również podjął pewne prace budowlane. Ważniejsze jednak było odnowienie zaniedbanej przez wiele lat posługi katechetycznej wśród dzieci i młodzieży. Ks. Wadowski włączył się również w rozwijający się intensywnie w ostatnich latach XIX w. ruch pielgrzymkowy. Wielokrotnie wraz ze swoimi parafianami nawiedzał jasnogórskie sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej. W 1903 r. wybrał się tam z grupą pątników mimo braku wymaganej zgody władz zaborczych. Stało się to następnie jednym z powodów przeniesienia go na inną placówkę kościelną, mianowicie w 1904 r. objął etat wikariusza (w praktyce rektora), przysługujący opiekunowi pokapucyńskiego kościoła pw. św. Piotra i Pawła w Lublinie. Na tym stanowisku pozostał aż do śmierci 24 maja 1907 r.

z ks. dr Jarosław R. Marczewski, Przedmowa, w: ks. Jan Ambroży Wadowski, Kościoły lubelskie, Norbertinum, Lublin 2004.