Adam Czerniawski
Wydanie I
Lublin: Norbertinum, 2014
Objętość 346, [1] s. + XII s. il.
Format 147 x 208 mm
Oprawa miękka klejona
ISBN 978-83-7222-521-4
[ Eseje o literaturze, sztuce i życiu kulturalnym w Polsce i na emigracji ]
O książce
Najnowsza książka Adama Czerniawskiego jest swoistą kontynuacją („synem”, jak pisze sam autor) wydanego w 1998 roku Krótkopisu. Składające się na nią eseje charakteryzuje tematyczna różnorodność: od krytycznych rozważań o polskiej mentalności po erudycyjne refleksje związane z literaturą, sztuką, filozofią. Łączy je to, że wynikają one z osobistych doświadczeń pisarza. Już w pierwszym z tekstów Czerniawski dokonuje szczerej autoprezentacji. Pisze: „Polska już nie jest moim krajem. […] jestem uchodźcą, wygnańcem, uciekinierem. […] Jestem pustelnikiem, samotnikiem, paranoikiem i agorafobem”. Nawiązując do tytułu książki, można powiedzieć, że pisarz sam sobie jest miastem-państwem (-polis) i to w dodatku złożonym, czerpiącym inspiracje z wielu kultur i tradycji (wielo-). Czerniawski broni więc swojej suwerenności oraz prawa do głoszenia własnych poglądów, a w tych od lat jest konsekwentny i bezkompromisowy. Wielopis jest zapisem prowadzonych przez niego licznych polemik, dyskusji, a niekiedy też i ostrych oskarżeń, które zawsze jednak są wysuwane z określonych powodów i w obronie wartości uznawanych przez niego za niepodważalne. Z drugiej strony, na książkę można spojrzeć jak na pewnego rodzaju świadectwo, które pisarz wystawia nie tylko sobie, ale i swoim czasom, i dzięki któremu upamiętnia tych, którzy na wspomnienie – jego zdaniem – zasługują.
O Autorze
Adam Czerniawski – ur. 20 grudnia 1934 r. w Warszawie – polski poeta, prozaik, krytyk, tłumacz, rzecznik kultury polskiej na świecie.
W czasie okupacji, w 1941 r. wyjechał z matką do Stambułu, potem do Palestyny. Uczył się w Tel Awiwie, Jerozolimie, Bejrucie i polskiej Junackiej Szkole Kadetów w obozie Barbara w Palestynie. W 1947 r. przybył do Wielkiej Brytanii, gdzie ukończył liceum oraz studia humanistyczne na uniwersytetach w Londynie, Sussex i Oxfordzie (anglistyka i filozofia). Współpracował z wieloma emigracyjnymi wydawnictwami i czasopismami literackimi (m.in. „Wiadomościami”, „Kulturą”, „Oficyną Poetów”), był założycielem (w 1959) i redaktorem naczelnym „Kontynentów”. W latach 1955-57 pracował w Monachium w Sekcji Polskiej Głosu Ameryki. Po 1956 r. publikował też w prasie i wydawnictwach krajowych. Pracował na uczelniach angielskich jako wykładowca filozofii (Thames Polytechnic w Londynie), estetyki i literatury (Medway College of Design w Rochester). Dla brytyjskiego radia opracowywał audycje o kulturze polskiej. W latach 1957-1965 był zatrudniony w przedsiębiorstwie asekuracyjnym. Był też zastępcą kierownika ośrodka studiów translatorskich na uniwersytecie w East Anglia oraz administratorem szkockiego zamku.
„Twórczość, zarówno tę poetycką, jak i prozatorską, a zwłaszcza eseistyczną Czerniawskiego określa się mianem intelektualnej. Jest to zapis osobistych doświadczeń pisarza, a jednocześnie próba uchwycenia przeżyć wspólnych dla pokolenia dojrzewającego w cieniu dwóch zbrodni XX wieku – nazizmu i ponurego komunizmu. Czerniawski odwołuje się zarówno do rodzimej, jak i anglosaskiej tradycji literackiej. Swoją twórczość zamyka w zdyscyplinowanej, wstrzemięźliwej formie i doskonale rozpoznawalnym, zindywidualizowanym języku. Uważany jest za pisarza elitarnego, a jego pisarstwo – pełne odniesień do filozofii (m.in. Heideggera i Wittgensteina), estetyki, malarstwa i literatury – uznaje się za trudne i nieprzystępne, z czym zresztą sam autor często polemizuje” . (Paweł Dudziak, za: www.czerniawski.co.uk)
Czerniawski opublikował następujące tomiki poetyckie: Polowanie na jednorożca (Londyn 1956), Topografia wnętrza (Paryż 1962), Sen, cytadela, gaj (Paryż 1966), Widok Delft (Kraków 1973), Wiek złoty (Paryż 1982), Władza najwyższa. Wybór wierszy z lat 1953-1978 (Kraków 1982), Jesień (Kraków 1989), Poezje zebrane (Łódź 1993), Inne wiersze i historia ludzkości (Katowice 1999), Sąd Ostateczny (wybór wierszy, Toronto-Rzeszów 2011). Wybór jego poezji ukazał się także w języku angielskim, w przekładzie Iaina Higginsa: Selected Poems (wydanie dwujęzyczne, Londyn 2000), The Invention of Poetry (Londyn 2005). Czerniawski opublikował ponadto m.in. utwory prozą: Części mniejszej całości (wstęp: Witold Gombrowicz, Londyn 1964), Akt (Londyn 1975), Koncert życzeń (Warszawa 1991), Narracje ormiańskie. Opowiadania zebrane (Warszawa 2003), Gry i zabawy (Sports et divertissements) (Lublin 2013); eseje: Liryka i druk (Londyn 1972), Wiersz współczesny (Londyn 1977), Muzy i sowa Minerwy (Wrocław 1994), Krótkopis 1986-1995 (Katowice 1998), Światy umowne (Warszawa 2001), Wyspy szczęśliwe (Toronto-Rzeszów 2007) i po angielsku Firing the Canon (Londyn 2010); wspomnienia Fragmenty niespokojnego dzieciństwa (Londyn 1995; wersja angielska – Scenes from a Disturbed Childhood, Londyn 1991, wyd. II – Monmouth 2002); artykuły i szkice literackie (w języku polskim i angielskim).
Istotne miejsce w dorobku Adama Czerniawskiego zajmują dokonania translatorskie. Tłumaczył na język angielski poezję polską („[...] na przestrzeni wielu lat udało mi się przełożyć przeszło trzysta wierszy, a może, żeby oddać sprawiedliwość naszej poezji, trzeba by było przełożyć ich siedemset [...]”), zarówno tę dawną, jak i najnowszą (m.in. Jan Kochanowski, Cyprian Norwid, Leopold Staff, Leon Zdzisław Stroiński, Tadeusz Różewicz, Zbigniew Herbert, Rafał Wojaczek, Bronisław Maj, Wisława Szymborska). W 1988 r. wydał antologię nowoczesnej poezji polskiej The Burning Forest. W 2010 r. opublikował natomiast dwujęzyczną antologię polskiej poezji religijnej Moved by the Spirit z przedmową Rowana Williamsa, arcybiskupa Canterbury. Ponadto tłumaczył prozę (Jerzy Szaniawski), dramat (Różewicz, Herbert) oraz filozofię (Roman Ingarden, Władysław Tatarkiewicz, Leszek Kołakowski, Krzysztof Michalski).
Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień: Nagrody Poetyckiej Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (1967), Nagrody Poetyckiej Fundacji im. Kościelskich (1971), Nagrody British Arts Council za przekłady poezji Tadeusza Różewicza (1976), Nagrody ZAiKS-u za przekłady literatury polskiej (1976), Nagrody Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich za całokształt pracy twórczej i translatorskiej (2000), Medalu Fundacji Norwidowskiej w Lublinie „Za zasługi w upowszechnianiu twórczości Cypriana Norwida” (2004) i innych. Jest także członkiem Akademii Walijskiej.
Na stronie internetowej Adama Czerniawskiego możemy przeczytać następujące podsumowanie obranej przez niego drogi twórczej i życiowej: „Adam Czerniawski jest kontrowersyjną postacią polskiej sceny literackiej i uczestnikiem wielu polemik – nie tylko literackich. Jego bezkompromisowość, szczerość i odwaga intelektualna (ostre oskarżenia kierowane zawsze imiennie np. pod adresem Czesława Miłosza czy Stanisława Barańczaka, wydawnictw, czasopism, krytyków i badaczy) przysparzają mu licznych wrogów z wielu środowisk, przez które bywa lekceważony i marginalizowany. Swoje spory prowadzi jednak z silnym poczuciem, iż walczy »o«, a nie »z«. Świadomie, aczkolwiek nie bez sprzeciwów, żyje na uboczu polskiego życia literackiego, daleko od miejsc, gdzie tworzy się literackie hierarchie i ustala szkolne kanony” . (Paweł Dudziak, za: www.czerniawski.co.uk)
Spis treści
I. Serial polski
I.1 Czy nawet po Noblu?
I.2 Rozmowa z Iwoną Smolką w Warszawie w listopadzie 1989
I.3 Apel do młodego poety
I.4 Rozmowa z Krzysztofem Karwatem w Katowicach w czerwcu 1995
I.5 List gończy
I.6 Wyrok „Polityki”
I.7 Peregrynacje z Peterkiewiczem
I.8 W Danii, czyli w Polsce
I.9 Listy gończe
I.10 Treny zagrożone
I.11 Barańczak, Miłosz i Duch Święty
I.12 Poeta w ukryciu
I.13 W angielskim Londynie i polskim Krakowie
I.14 Oblicza emigracji
I.15 Odpowiedzi
I.16 Znaki naszych czasów
I.17 Pożegnalne migawki
II. Norwid
II.1 Kamila i Rose la Touche
II.2 Sfinks
II.3 Rozbiór Rozebranej
II.4 Norwid bezdomny
II.5 Kto to Norwid?
II.6 Norwid cierpiący
II.7 Grecja Norwida
II.8 Medal Fundacji
II.9 Norwid (i Słowacki) w Amsterdamie
III. Różewicz
III.1 Ćwierć wieku z Tadeuszem Różewiczem
III.2 Die Toteninsel
III.3 Między nami, poetami
III.4 Graffiti
III.5 „Czy przyjaźń poetów ma wymiar symetryczny?”
IV. Czaykowski
IV.1 Bogdan Czaykowski, redaktor
IV.2 Polszczyzna Bogdana Czaykowskiego
IV.3 Oryginalne oryginalności
IV.4 Musica laetitiae comes medicina dolorum
IV.5 Pełnia i przesilenie
V. The Dark Backward and Abysm of Time
V.1 Kraj lat dziecinnych: Miszewo
V.2 W brytyjskim gimnazjum
V.3 Znów w Izraelu
V.4 Rozmowa z Magdaleną Czajkowską w lipcu 1965 w Londynie
V.5 Ormianie i Polacy
V.6 Na szlaku Toronto–Vancouver
VI. Poeci
VI.1 Rozmowa z Beatą Howe w Monmouth w 2004
VI.2 Coole Park
VI.3 „Piszę, by siebie zadziwić”
VI.4 Nobel dla Kochanowskiego
VI.5 „J’ai perdu ma Eurydice!”
VI.6„...Et il primo amore”
VI.7 Dziadek-poeta rozmawia z Józefem Zenonem Tynickim w Tykocinie (maj 2004)
VII. Malarze
VII.1 Fiammetta
VII.2 Griet
VII.3 Edward Hopper i Jan Vermeer
VII.4 Otto Maciąg i Teodor Géricault
VII.5 Kate Hayllar i Antonello da Messina
VII.6 Monolog i dialog
VIII. Portrety pamięciowe
VIII.1 Michał Chmielowiec
VIII.2 Ralph Wallace
VIII.3 Jerzy Giedroyc
VIII.4 Jan Darowski
VIII.5 Klara i Meg
VIII.6 Gertrude Elizabeth Anscombe
VIII.7 Micheál Fanning (Micheál Ó Fionnáin)
IX. Ciemności
IX.1 Terroryści tu i tam
IX.2 List gończy
IX.3 Am Groüen Wannsee
IX.4 Czy trwać będzie, czy zginie?
IX.5 Mowa czy milczenie?
IX.6 Czy tylko myślą?
IX.7 „E quindi uscimmo a riveder le stelle”
IX.8 Fin de siècle
Indeks osób
Spis reprodukcji i fotografii
|
![](javascript: windowFoto( "files/products/Czerniawski_Wielopis_120_www.jpg", sTitle+": " );)
