Stracone lata
  • Wydanie: pierwsze
  • Miejsce i rok: Lublin, Norbertinum, 2019
  • Objętość: 403 s. + 12 s. fot. cz.-b. + wklejka (drzewo genealogiczne)
  • Format: 125 x 195 mm
  • Oprawa: miękka szyta
  • ISBN: 978-83-7222-675-4
30 PLN
|
36,00 PLN

Opracował, przedmową i przypisami opatrzył Marek Szajda

 

„Stracone lata” to opowieść o powojennym, trudnym okresie w historii Polski, widzianym przez pryzmat ocalonego z Holocaustu oficera „Ludowego” Wojska Polskiego. Przewodnim motywem wspomnień jest szeroko rozumiana polityka i jej wpływ na los poszczególnych jednostek. Osobiste doświadczenia ukazują problemy związane z tożsamością i pochodzeniem, obecne nie tylko tuż po wojnie czy w okresie stalinizmu, ale również wiele lat później. Życie Schneidera naznaczone było nie tylko polityką, choć to właśnie ten aspekt podkreślił w sposób znaczący. Ćwierćwiecze spędzone w powojennej Polsce to także czas życia małżeńskiego, tworzenia rodziny, narodzin i wzrastania dzieci, wspólnych wyjazdów, nauki, rozrywki. We wszystkich, nawet banalnych, sytuacjach, jak: wczasy w Ciechocinku, praca w ogródku, spacery po Wrocławiu, służbowe delegacje czy zabawy z dziećmi, widoczny jest ważny przekaz. Polska była jego wyborem i jednocześnie domem, miejscem, gdzie chciał żyć i normalnie funkcjonować. Sięgając po książkę, stajemy się więc świadkami losów 25‑letniego młodego człowieka z dramatycznymi doświadczeniami Zagłady, z której wyszedł sierotą z dosłownie „gołym życiem”, u progu ważnych decyzji. Jedynym punktem zaczepienia po tej katastrofie była dla niego służba w armii, z którą przeszedł aktywnie szlak bojowy aż po Berlin w latach 1944–1945. Żydowskie pochodzenie i działalność w przedwojennej organizacji młodzieżowej wychowywały go w duchu idei syjonistycznej, przygotowywały do życia w Palestynie. W powojennej Polsce nowy, socjalistyczny ustrój, choć narzucony, nęcił obietnicami powszechnej równości i sprawiedliwości społecznej. Trauma okupacji mocno zraniła Schneidera, ale nie zniszczyła jego czystej, romantycznej, skautowskiej duszy. Udręczony pięcioletnim prześladowaniem, chciał zapewnić ukochanej Buzi, tak jak on sierocie, bezpieczeństwo i spokój. Wbrew rozterkom pozostał w Polsce.

Ostatecznie autorowi wspomnień, jego żonie i córkom dano do zrozumienia w 1968 roku, że mimo wszelkiego wysiłku i zaangażowania te wszystkie poprzednie lata były swoistą iluzją. Końcowe rozczarowanie jest więc sumą trudnych doświadczeń: wyrzucenia z pracy, trudności ze znalezieniem kolejnej oraz zastrzeżeniem przez Wojskową Służbę Wewnętrzną, co oznaczało zakaz opuszczania kraju przez kilka kolejnych lat. Rodzina Schneiderów mogła zrealizować plan wyjazdu do Izraela dopiero w 1972 roku, dołączając do ostatnich emigrantów pomarcowych.

Omawiane wspomnienia są zapisem wszystkich trudnych doświadczeń. Przez pryzmat pracy zawodowej autor opisuje ważne postacie życia politycznego i społecznego. Opowiada o osobistym postrzeganiu ważkich społecznie wydarzeń – pogromu kieleckiego w 1946 roku, powojennego antysemityzmu, ale też późniejszych, z okresu stalinowskiego – procesu generałów, usuwania osób pochodzenia żydowskiego z wojska czy osobistych perypetii z przełożonymi. Na przykładzie przyjaciół pokazuje zjawisko „aliji gomułkowskiej” po 1956 roku, po czym przedstawia o ponad dekadę późniejsze, już poprzez własne doświadczenie, czystki w wojsku po wojnie sześciodniowej w Izraelu oraz wydarzenia Marca 1968 roku. Jego narracja jest szczegółowa, z podaniem dat, kontekstu oraz najważniejszych „graczy”. Często, jak w przypadku Kielc, opis dopełniają informacje zaczerpnięte z późniejszych publikacji. Wspomnienia Schneidera zostały spisane w latach osiemdziesiątych XX wieku, kiedy pewne wydarzenia miał już doskonale przepracowane. Jest to widoczne w tekście, gdy pojedyncze fakty omawia w kontekście późniejszych zdarzeń. Posiłkował się przy tym ówczesnym stanem badań, równolegle do głębin własnej pamięci i osobistych doznań. Z pewnością czytelnik łatwo dostrzeże każdą z tych perspektyw i uzmysłowi sobie uniwersalną wartość poznanego ze szczegółami konkretu – wyimka z historii.

 

Marek Szajda, fragment Przedmowy

 

Swoje przedwojenne losy Artur Schneider opisał w książce Młodzieńcze lata, zaś lata okupacji – w książce Jak ścigane zwierzę. Stracone lata są zamknięciem tej wspomnieniowej trylogii.

 

Spis treści

 

Przedmowa (Marek Szajda)

I. Decycja

II. W drodze po sztandar

III. Jumek

IV. Przeniesienie do Wrocławia

V. Pogrom kielecki

VI. Na rozdrożu

VII. Na nowej drodze

VIII. Konstanty Rokossowski. Pętla się zaciska

IX. „Afera Dreyfusa”

X. Na nowym stanowisku

XI. Koniec tyrana

XII. Ujawnienie zbrodni Stalina. VIII Plenum KC PZPR

XIII. Stracone lata

XIV. Pożegnanie z Polską

Zakończenie

Epilog (Amalia Reisenthel)

Indeks osób

więcej o książce
zwiń