Ogrody milczenia. Wybór poezji
  • Wydanie: pierwsze
  • Miejsce i rok: Lublin, Norbertinum, 2012
  • Objętość: 359, [1] s.
  • Format: 150 x 230 mm
  • Oprawa: twarda szyta
  • ISBN: 978-83-7222-476-7

Projekt okładki i ilustracje: Alfred Przybysz

Wybór i opracowanie: Andrzej Burda, Waldemar Michalski, Piotr Sanetra

 

Sumowanie lirycznego dzieła Stanisławy Burdy ma oczywiście swój kontekst jubileuszowy. Jak bowiem wynika z bibliograficznego zestawienia wydań tej poezji, dwadzieścia lat temu, w 1992 roku, nastąpiła prawdziwa eksplozja tomików poetyckich sygnowanych imieniem i nazwiskiem autorki Ogrodów milczenia. Cztery zbiory wydane własnym sumptem oraz trzy sygnowane przez Hrubieszowski Dom Kultury objawiły nagle poetycki talent, skrywany dotąd skrzętnie w nauczycielskich szufladach. To był początek poetyckiej drogi, znaczonej wieloma książkami i nagrodami, budującej jedną z najważniejszych lirycznych przestrzeni ziemi hrubieszowskiej. Odtąd niemal co rok ukazywał się tom poezji Stanisławy Burdy (niekiedy nawet dwa), którego wydaniu zazwyczaj towarzyszyły liczne spotkania autorskie, na czele z uroczystą promocją, skupiającą zarówno przedstawicieli samorządu i duchowieństwa, jak i grono przyjaciół, rodziny, uczniów – wiernych czytelników tej twórczości. Poezja ta oprócz bardzo osobistego, intymnego charakteru posiada bowiem również głęboki ładunek społecznego, ponadjednostkowego zaangażowania, wynikający najpewniej z odpowiednio przez dom rodzinny ukształtowanej postawy życiowej, ale też i z powołania nauczycielskiego, które określiło całą zawodową drogę poetki na ziemi hrubieszowskiej. Te aspekty zbiorowego poczucia odpowiedzialności za szeroko pojęte dobro wspólne obejmują między innymi: dzieje Ojczyzny („małej” i powszechnej), zaangażowanie religijne, wspólnotę wiary i moralności opartą na wartościach chrześcijańskich, domowy obyczaj, wrażliwość na naturę. Widać tu wyraźnie mocne osadzenie w tradycji, dążenie do pokazania i ochronę odwiecznych wartości, utrwalenie obrazu człowieczeństwa zaangażowanego, wrażliwego na otaczający świat.

Jednocześnie bardzo mocny jest w poezji Stanisławy Burdy intymny kontakt z głęboko osobistym doświadczeniem losu, ekspresja uczuć i emocji rozbudzonych zarówno aktualnym przeżyciem rzeczywistości, jak i wspomnieniem, napływem minionych już, ale wciąż żywych obrazów dzieciństwa. Dom rodzinny na ziemi tarnowskiej i dom przez siebie wzniesiony i doświadczany na ziemi hrubieszowskiej to dwa najważniejsze punkty orientacyjne na mapie życia i twórczości autorki Przystani nad Huczwą. Skala napięć i przeżyć wywołanych miłością do obu tych domów jest tak ogromna, że w gruncie rzeczy na tym łuku życia opiera się cały świat Stanisławy Burdy i sposób jego wyrazu w sztuce słowa. Dom, czyli miejsce i ludzie zanurzeni w czas i przestrzeń; czyli najbardziej pierwotne odczucie Ojczyzny, przynależności do określonej społeczności i troski o jej właściwe funkcjonowanie. Dom, czyli odpowiedzialność za pamięć; czyli trwałość wartości fundamentalnych; czyli jedyna szansa na doświadczenie prawdziwego szczęścia, w radości i cierpieniu. Dom wreszcie, czyli dojrzewanie do miłości i zdolność jej realizacji.

Ogrody milczenia są w samej swojej istocie bardzo intymnym wyznaniem. Z tej obfitości tekstów, z którą czytelnik poezji Stanisławy Burdy styka się po raz pierwszy, wyłania się przede wszystkim obraz duszy. Może właśnie dzięki tej obfitości wierszy staje się on bardziej wyraźny niż w którymkolwiek z poprzednich lirycznych tomów. To duża odwaga poetki, tak jeszcze raz stanąć przed czytelnikiem i pokazać: taka jestem, taki jest mój świat. To jednocześnie ogromne zaufanie do czytelnika, że to wyznanie właściwie przyjmie i zrozumie. To duża odwaga, tak otworzyć swoje serce. Czytając wiersze Stanisławy Burdy nie mamy bowiem wątpliwości, że obcujemy ze szczerym i prawdziwym wyznaniem, ujętym co prawda w subtelne prawidła sztuki słowa, ale bazującym na autentyczności doznań. I zapewne w tym „dotykaniu Życia” tkwi siła tej poezji, jej uniwersalny charakter. Życie bowiem to proces, w którym wszyscy uczestniczymy, każdy na swój sposób, każdy nieco inaczej, ale dopóki żyjemy, jesteśmy wewnątrz tego procesu. Autorka Zamyśleń „dotyka” zaś Życia swoim piórem w taki sposób, że pozwala czytelnikowi jej wierszy odczuć to Życie głębiej. Poezja (a szerzej: sztuka), generalnie rzecz ujmując, uwrażliwia na Życie, pozwala lepiej zrozumieć ten złożony i wielokształtny proces istnienia. Owszem, do pełnego kontaktu z poezją Stanisławy Burdy potrzebna jest perspektywa chrześcijańska, nie stanowi ona jednak ograniczenia wizji Życia, ale jej dopełnienie o elementy względem niego transcendentne. Wiele zaś tekstów pozostaje na płaszczyźnie tuziemskiego doświadczenia; wśród nich szczególnym walorem literackim odznaczają się subtelne erotyki, a właściwie treny wyrażające więź z najbliższą osobą już po przekroczeniu przez nią progu Życia. (Wielką zasługą Ogrodów milczenia jest przypomnienie tych pięknych tekstów z tomu o zbliżonym tytule: Nad brzegiem milczenia). „Ziemskie” są również impresje i obrazki z natury, szkicujące w kilku pociągnięciach pióra najbliższe poetce otoczenie, także i to zapamiętane, utrwalone we wspomnieniu z lat dziecięcych, w obrazie ukochanych Rodziców, wiążących z ziemią los swój i swojej rodziny.

Znamienne jest ujęcie całego tomu w klamrę symbolu „źródła”, przy czym pierwsza część tej klamry ma walor wspomnienia, druga zaś – powrotu do źródła, ujętego jako życiowy imperatyw. W tafli „źródła” odbijają się różne rzeczywistości. Najbardziej podstawową jest dom rodzinny, Matka i Ojciec, atmosfera dorastania, związanie z ziemią. Drugą rzeczywistością jest tradycja wiążąca rodzinę z losem Ojczyzny, z jej historią. „Źródlane” również jest umiłowanie natury, rodzimego, ale i nadhuczwiańskiego pejzażu, przemian pór roku, dynamiki i jednocześnie powtarzalności przyrodniczego cyklu niosącego zawsze nadzieję powrotu wiosny. Wreszcie „źródłem” całego istnienia, Życia we wszystkich jego przejawach jest Bóg i ta wieczna perspektywa staje się ostatecznym punktem odniesienia wszelkich aktywności człowieka. W Elegii – ostatnim lirycznym głosie, zamykającym obecny zbiór wierszy – nadzieja powrotu do tego Źródła, z całym bogactwem miłości do świata i człowieka, nadzieja oczyszczenia w symbolicznym geście obmycia twarzy jest niewypowiedzianą wprost tęsknotą za Bogiem. Elegia została zamknięta pytaniem, nie stwierdzeniem, nie pewnością. To pytanie o Bożą obecność i oczekiwanie po drugiej stronie życia – pytanie w gruncie rzeczy bardzo dramatyczne – nie jest jednak wyrazem zwątpienia; zawiera się w  nim pokora wobec tajemnicy Boskiej wszechmocy i wolności oraz nadzieja spotkania.

Pokora i nadzieja – dwa ciche nurty podtrzymujące życie. Przepływają one przez „ogrody” poezji Stanisławy Burdy, a  także przez „ogrody” naszej egzystencji. Aby je odnaleźć i nimi się nasycić, potrzeba postawy kontemplacji, wyciszenia. Trzeba zamilknąć, uciszyć w sobie zgiełk świata; dopiero w milczeniu, w ciszy, w otwartości serca można usłyszeć kroki Boga przechadzającego się po ogrodach naszego życia.

 

Piotr Sanetra, fragm. posłowia

 

Autorka składa podziękowanie Instytucjom i Osobom życzliwie zaangażowanym w wydanie książki:

Urząd Miasta Hrubieszów

Urząd Gminy Hrubieszów

Starostwo Powiatowe w Hrubieszowie

Urząd Miasta Wojnicz

Mgr inż. Jacek Kurek - Burmistrz Miasta Wojnicz

Bank Pekao SA I Oddział Hrubieszów

Gminny Ośrodek Kultury w Grabowcu

Gminny Ośrodek Kultury w Hrubieszowie z siedzibą w Wołajowicach

Biblioteka Pedagogiczna w Zamościu Filia w Hrubieszowie

Zakład Osuszania Budowli Autora Patentu Iniekcji Krystalicznej Dr inż. Wojciech Nawrot (Warszawa)

Restauracja COLLTURA (Plac Wolności, Hrubieszów)

oraz darczyńcy indywidualni
 


Spis treści

 

Ogrody wspomnień

U źródeł

W zgodzie z naturą

*** (jaśnieją przydrożne ścieżki...)

*** (idzie wiosna...)

*** (pachną bielone chaty...)

*** (rozdzwonione świątynie...)

*** (dogasa dzień majowy...)

*** (słowik zawiesił trele...)

*** (zamilkły jeziora...)

*** (w wąwozach Wielekrza...)

*** (w wiekowych lipach...)

*** (zapachniały lasy jagodami...)

*** (w jeziorze ukrytym...)

*** (znikają z pól snopy...)

*** (ścierniska na pańskich polach...)

*** (granatem ostrężyn...)

*** (głowiaste kapusty...)

*** (na szybach mróz...)

*** (saniami ku zagrodom...)

*** (rozdzwoniły się świątynie...)

*** (snop zboża rozbielił...)

*** (posażna jedynaczka w Zakrzowie...)

*** (w krynicznych lustrach...)

*** (przystanął na progu...)

*** (uśmiecha się Twardowski...)

*** (jabłoniowe sady w objęciach...)

Zamyślenia

Wojnicz

*** (kronika rodów...)

Poemat o mieście Leliwów – Tarnowie

Retrospekcja

*** (twoje poziomki...)

 

W domu dzieciństwa

*** (Biegnę...)

*** (w sadzie dziadka Jana...)

Matka (tryptyk)

*** (Twoje ręce...)

Pamięć

*** (ojciec miał profil grecki...)

*** (budowałeś moją wiedzę...)

Rozmowy z ojcem

Pamiętasz

*** (odeszły dziwa...)

Dom

 

Zauroczenia

Tryptyk czarnoleski

Kalejdoskop przyrody

Kanikuła

Wiosenne impresje

Lipiec

Pieśń natury

Walc

*** (namaluj moją duszę...)

Ekstaza

*** (słowa...)

*** (podaj dłonie...)

*** (byłam Julią...)

Pejzaż słowem malowany

Podlaska tęsknota

Gród z koziołkiem w herbie

Jest taki zakątek uroczy

*** (na dłoni biedronka...)

 

Rozstania i powroty

Persefona

*** (bezimienne ptaki...)

*** (rozsypały się myśli...)

*** (twój szept...)

Dialog z rzeką

*** (szeptały trawy...)

*** (Odszedłeś...)

*** (dlaczego wtuliłaś się...)

*** (twoje liście...)

*** (puste miejsce...)

Epicedion

*** (twoje ręce...)

*** (ktoś zapukał do okna...)

*** (drga jeszcze...)

List

*** (budzę się...)

Krzyk

*** (kiedy z drzewa spada liść...)

*** (noce...)

*** (w księgach...)

Na spotkanie dni

Miraże wiosenne

*** (chciałam uciec...)

*** (dłonie pełne...)

Świerszcze pytają

*** (jak ci powiedzieć...)

Refleksje

Szczęście

*** (krajobrazy...)

Winobranie

*** (szukałam cię...)

*** (pytałam serca...)

*** (spojrzałam...)

Szczęście

Tren

*** (srebrzyste promienie...)

*** (pośród gwiazd...)

Marzenie

*** (w oczach masz smutek...)

Rozstania i powroty

*** (patrzę w niebo...)

*** (znam gorycz łez...)

 

Przystań nad Huczwą

Spojrzenie w przeszłość

Retrospekcja

Hrubieszów

Barwy ziemi

Dom nad Huczwą

Wiosna nad Bugiem (1)

Wiosna nad Bugiem (2)

Nadbużańskie lato

Jesienne impresje

Krajobraz zimowy

Madonna kresowa (1)

Kapliczka w Kryłowie

Madonna kresowa (2)

Litania do ziemi

Dialog pogranicza

Ad perpetuam rei memoriam

 

Psalmodia

Psalm trwogi

Psalm wiary

Psalm łaski

Psalm kresowy

Psalm radości

Psalm niepokoju

Psalm schyłku wieku

Psalm cierniowy

Wybacz mi, Panie

Psalm Dawidowy (1)

Psalm Dawidowy (2)

Psalm dziękczynienia

I to jest cud!

Psalm sokalski

Dyptych

Panteon Maryjny

Jubileuszowy psalm błagalny

Ave Maryja!

Kresowy krajobraz nocą

Litania do Matki Zbawiciela

Pieśń do Matki Bożej Sokalskiej

Hymn uwielbienia

Psalm błagalny

Sługa Boży – Prymas Tysiąclecia (tryptyk)

Wyciszenie

Psalm suplikacyjny

*** (Kazałeś mi...)

*** (wysyłam listy...)

Modlitwa

Ave Maryja!

Wiązanka myśli

Dialog wieczorny

Psalm ciszy

*** (z krzyża...)

Psalm pojednania

*** (nie potrafię zliczyć tego...)

Psalm nad psalmami

 

Impresje

Jesienne impresje (1)

Jesienne impresje (2)

Impresja I

Impresja II

Impresja IV

Impresja V

Impresja VI

Jesienne krajobrazy

Impresja

Obrazki zimowe (dyptych)

Odgłosy wiosny

Czas powrotu...

Miraże wiosenne

Wiosna

Hymn pochwalny

Ave Maryja!

Miniatury

 

Zamyślenia

Myśli

*** (na tamtym brzegu...)

Sen o...

Do...

Reminiscencje

Refleksja

Chwile

*** (Jest we mnie...)

Wzloty i upadki

*** (szukałam prawdy...)

Czytając Norwida

Spotkanie w Kryłowie

Biel

Zaduszki

Czas

Powołanie

Przyszedłeś

Epigramy

Impresja

Ożywione wspomnienia

Starość

 

Moja Ojczyzna

*** (na Łazach bielona chata...)

Polonia semper fidelis!

Psalm wrześniowy

Psalm kresowy

Psalm nadziei

Psalm Wojciechowy

Ta co nie zginęła (tryptyk)

*** (Małopolska w ogniu...)

*** (niebo zasnute krzyżami...)

*** (to było jakby dziś...)

*** (do Wierzchosławic...)

*** (bukowy las wspina się...)

*** (granatowy policjant...)

Ginące piękno

Non omnis moriar!

Wołyńskie miraże

Deus Caritas est!

Święci odchodzą

Maleńki znak

Ty jesteś opoka

W mojej Ojczyźnie (dyptych)

Golgota XX wieku

Pieśń elegijna Golgoty Wschodu

Milczący krzyk

Tren wołyński

Traktat o...

Elegia (dyptych z epilogiem)

 

Ku źródłu

U źródła Odwiedziny w rodzinnym domu

Dom

Retrospekcja

*** (przebiegałam...)

*** (w trawie...)

Palenie Judasza

Gród

*** (Jakby lotem jaskółki...)

Wojnicz (tryptyk)

Moje Emaus

Zauroczenie

*** (nieraz wracam do chwil...)

*** (Do skrawaka ziemi ojczystej...)

*** (Widzę cię...)

*** (noc...)

Epitafium

Ocalić pamięć

Mamie

*** (dłonie Twoje...)

REminiscencje (dyptych)

Epicedion (tryptyk)

Pamięć

*** (w oczach ojca i matki...)

Zamyślenia

*** (buduję świat...)

Psalm milczący

Litania do ziemi

*** (wczoraj...)

Curriculum vitae

Dunajcowe tęsknoty

Elegia

 

Piotr Sanetra, Posłowie

Tejże Autorki

więcej o książce
zwiń
Polecane

Antologia tekstów literackich poświęconych zbrodni katyńskiej

Nagroda Główna w XXIV Konkursie Poetyckim im. Anny Kamieńskiej

Słownik biograficzny i opracowanie dziejów polskich kolejarzy zamordowanych w Katyniu i innych miejscach kaźni w ZSRS

Książka o dojrzewaniu do ojcostwa