Rosa Bailly
Rosa Bailly

Rosa Dufour-Bailly

(1890–1976)

 

Rosa Dufour (późniejsza Bailly), francuska poetka, propagatorka kultury i literatury polskiej we Francji, urodziła się 14 marca 1890 roku w Saint-Florent-sur-Cher. Ukończyła École Normale Superiéure o statusie uniwersyteckim w Sèvres pod Paryżem. Pracę zawodową rozpoczęła jako nauczycielka w liceum w Valenciennes na północy Francji. Mieszkali tam liczni Polacy, głównie z Wesfalii, którzy przybyli do pracy w kopalniach węgla. Być może wówczas zetknęła się po raz pierwszy z językiem polskim, który wkrótce świetnie poznała.

Następnym miejscem jej pracy było liceum w Cahors w środkowych Pirenejach. Tu została inicjatorką pomocy dla polskich sierot wojennych. Razem z zespołem nauczycielskim uczennice tej szkoły zaczęły 1 listopada 1916 roku zbierać „grosik polski”, przekazując uzyskane pieniądze do Francuskiego Komitetu dla Polski Michelet-Mickiewicz. Akcja ta objęła wiele szkół we Francji. Ideę tę propagowano w pisemku, które szybko rozrosło się do rozmiarów dwutygodnika – „La Pologne”. Już 15 grudnia 1916 roku Rosa Bailly została jego redaktorem naczelnym i pisała artykuły o Polsce, zachęcając młodych czytelników do poznania tego kraju, jego historii i przyjaźni polsko-francuskiej. Sama Rosa czytała polskie utwory poetyckie i prozatorskie, których antologię w przekładzie na francuski przygotowała z wielkim talentem literackim.

W roku 1918, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, założyła stowarzyszenie Przyjaciół Polski – Les Amis de la Pologne, wydające pismo o tym samym tytule. Została sekretarzem generalnym stowarzyszenia. Wydawała czasopisma, broszury i książki poświęcone Polsce. Organizowała odczyty, wystawy malarstwa polskiego oraz krajoznawcze – przedstawiające miasta i regiony: Białowieżę, Tatry, Podole, Śląsk, Wybrzeże Bałtyckie. Patronowała również koncertom polskiej muzyki: Chopina, Moniuszki, Wieniawskiego, Nowowiejskiego, Paderewskiego. Urządzała obchody polskich uroczystości narodowych, pielgrzymki, podróże do Polski, seanse filmowe, bale i bankiety, kursy języka polskiego (pracowała nad metodyką nauczania polszczyzny).

Z jej inicjatywy wprowadzono na Sorbonie naukę języka polskiego. Ona również zapraszała do współpracy wielu utalentowanych ludzi przy dokonywaniu tłumaczeń na polski i z języka polskiego dzieł literackich. Pozyskała dla tej działalności sławnego uczonego – Fortunata Strokowskiego – członka Instytutu Francji. W okresie plebiscytu w roku 1921 przebywała na Śląsku, gdzie agitowała za przyłączeniem Górnego Śląska do Polski.

W Paryżu przy bulwarze Saint-Germain stworzyła polskie muzeum: 11 pokoi zapełniono polskimi pamiątkami historycznymi, strojami regionalnymi, dziełami sztuki. Wszystko to uległo zniszczeniu podczas II wojny światowej.

Jej miesięcznik o Polsce wychodził do połowy czerwca roku 1940 – do zajęcia Francji przez Niemców. Bailly pozostała nadal we Francji, bezskutecznie poszukiwana przez hitlerowców. Organizowała pomoc dla polskich jeńców i żołnierzy we Francji. Dotarła do marszałka Pétaina w Vichy i uzyskała jego zgodę na naukę i studiowanie młodzieży polskiej (internowanych polskich żołnierzy) w szkołach i uczelniach francuskich.

Jej portrety malowali: Nina Alexandrowicz, Zbigniew Więckowski, Maja Berezowska; jej popiersie wykonał rzeźbiarz Franciszek Black.

Rosa Bailly zmarła 14 czerwca 1976 roku w Pau. Trumnę jej okryto biało-czerwoną flagą.

 

Rosa Bailly jest autorką książek o Polsce, m.in. Au coeur de la Pologne (1936, wyd. pol. W sercu Polski, Lublin 2018), oraz zbioru poezji Portes du Paradis (1957). Przełożyła na język francuski wiele utworów z prozy i poezji polskiej (np. Z. Nałkowskiej, K. Irzykowskiego, W. Berenta, Z. Przesmyckiego-Miriama, K. H. Rostworowskiego, B. Leśmiana, L. Staffa, K. Przerwy-Tetmajera, J. Tuwima – zacząwszy oczywiście od Dziadów Mickiewicza). Pisała artykuły informujące społeczeństwo francuskie o sytuacji politycznej i społecznej Polski.

Bohaterskiej obronie Lwowa w latach 1918-1919 poświęciła swoje najobszerniejsze dzieło, którego tłumaczenie na język angielski (dokonane przez Samuela S.B. Taylora) ukazało się w Londynie w roku 1956 pt. A City Fights for Freedom. W roku 2011 opublikowano przekład tej książki na język polski (tłumaczył z języka angielskiego Waldemar Gross) pt. Miasto walczy o wolność. Obrona Lwowa w latach 1918-1919.

Co roku przyjeżdżała, gdy tylko mogła, do swej „drugiej ojczyzny”. Została udekorowana Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi, Złotym Wawrzynem Akademickim – Złotym Laurem Polskiej Akademii Literatury. Otrzymała także w roku 1969 nagrodę polskiego Pen Clubu.

 

Niestrudzonym orędownikiem pamięci o Rosie Bailly był prof. Tadeusz Edward Domański, który poświęcił tej postaci obszerną monografię Rosa Bailly. Wielka Francuzka o polskim sercu (Lublin 2003).

 

W roku 2016 rozpoczęła działalność Fundacja Pamięci Rosy Bailly. W 40. rocznicę śmierci Rosy Bailly oraz w 100-lecie rozpoczęcia jej działalności na rzecz Polski Fundacja zorganizowała w Warszawie w 2017 roku konferencję naukową poświęconą życiu i dziełu założycielki Les Amis de la Pologne. Pokłosiem tej konferencji jest tom „Żyłam z Wami, cierpiałam i płakałam z Wami” (red. nauk. Ł. Stefaniak), gromadzący teksty wystąpień i bogaty materiał ikonograficzny dokumentujący działalność Rosy Bailly.
 

Książki autora:

Historia obrony Lwowa w latach 1918–1919 oczami francuskiej pisarki.

Reportaże z wędrówek po Polsce międzywojennej